düşünce Sustum. Yeryüzü olacağı gibi olsun.
söyleni

Düş + söyleni

Bu ad iki kitabın arasındaki boşluktan doğdu. Birinden hayal etme cüretini, ötekinden taşı yeniden yukarı itme inadını aldım.

Friedrich'in tablosunda kayalıkların üstünde denize bakan insanlar ve doğan ay
Denizde Ay Doğuşu · Caspar David Friedrich, 1822
Redon'un taş baskısında göz biçimli balon
Göz, tuhaf bir balon gibi sonsuzluğa yükselir · Odilon Redon, 1882
birinci yarı · düşsel

Giovanni Papini ve Düşsel Konçerto

Papini (1881–1956), aklın kenarında yürüyen bir İtalyan yazar. Düş ile gerçeği aynı masaya oturtup birbirine ne kadar benzediklerini gösterir.

Papini'yi tanı

Kimdir?

Floransa'da doğdu, hemen hemen kendi kendini yetiştirdi. Gençliğinde fütüristlerle yan yana durdu, Nietzsche'nin ve pragmatizmin peşinden gitti, sonra büyük bir dönüşle dine yöneldi. Hayatı boyunca kesin olan tek şey kararsızlığıydı. Bu yüzden onu okumak, bir düşünceyi kurarken bozan birini izlemek gibidir.

Neden düşsel?

Papini'nin metinlerinde sahne gerçektir ama içinde olanlar değildir. Bir konçertoda olduğu gibi, tek bir tema farklı çalgılarla tekrar tekrar döner: insan, kendisinden ne kadar uzaklaşırsa kendini o kadar net görür. Düş burada bir kaçış değil, bir bakış açısıdır.

Benim için

Papini bana şunu öğretti: hayal etmek, gerçeği inkâr etmek değil, ona bir kez daha ama başka bir yerden bakmaktır. Bu defterdeki her yazı biraz bu yan bakıştan çıkıyor.

Tiziano'nun tablosunda kayayı omzunda taşıyan Sisifos
Sisifos · Tiziano, 1548–49, Prado
ikinci yarı · söyleni

Albert Camus ve Sisifos Söyleni

1942'de yayımlanan bu deneme, anlam aramaktan vazgeçmeyen insan ile anlam vermeyen dünya arasındaki çatışmaya bir ad koyar: absürd.

Gerçekten ciddi olan tek bir felsefe sorunu vardır: intihar.Albert Camus, Sisifos Söyleni
Söylenin içine gir

Söylen ne anlatır?

Tanrılar Sisifos'u bir kayayı dağın tepesine çıkarmaya mahkûm eder. Kaya her seferinde aşağı yuvarlanır, Sisifos her seferinde yeniden başlar. Sonsuza dek. Tanrıların gözünde bundan büyük ceza yoktur: yararsız ve umutsuz bir emek.

Camus ne yapar?

Camus bakışını tepeye değil, inişe çevirir. Sisifos'un en çok ilgisini çeken anı, kayanın yuvarlandığı ve Sisifos'un onu almak için aşağı yürüdüğü andır. O yürüyüş bir bilinç anıdır. Sisifos ne olduğunu, nereye gittiğini bilir. Kaderini bildiği anda kaderinin üstüne çıkar.

Doruklara ulaşmak için verilen savaşım bile bir insan yüreğini doldurmaya yeter.Albert Camus

Üç tavır

Camus absürde karşı üç olası tavrı sınar. Fiziksel intihar, sorunu ortadan kaldırır ama çözmez. Felsefi intihar, yani umuda ya da bir öte dünyaya sığınmak, soruyu atlayarak kaçar. Geriye tek dürüst yol kalır: başkaldırı. Absürdü bilerek yaşamak, onu ne inkâr etmek ne de ona teslim olmak.

Absürd insanın yüzleri

Camus bu tavrı yaşayanları sayar: anı tüketen baştan çıkarıcı (Don Juan), her akşam başka bir hayatı oynayan oyuncu, tarihe karşı direnen fatih ve hepsinin üstünde yaratıcı. Sanatçı, anlamı olmayan bir dünyaya anlamı olmadığını bilerek biçim verendir.

Ve son cümle

Deneme, felsefe tarihinin en çok alıntılanan cümlelerinden biriyle biter. Bu cümle bir teselli değildir. Bir karardır.

Sisifos'u mutlu düşlemek gerek.Albert Camus, Sisifos Söyleni
Franz von Stuck'ın Sisifos'u
neden bu ad?

Taşı düşleyerek itmek

Camus “Sisifos'u mutlu düşlemek gerek” der. O fiil, iki kitabı benim için birbirine bağlayan kancadır.

Devamını oku

Sisifos'un mutlu olduğunu bilemeyiz. Yalnızca öyle düşleyebiliriz. Camus'nün çözümü bile sonunda bir hayal gücü eylemine dayanır. Papini'nin düşü ile Camus'nün söyleni tam da orada, o fiilde birleşir.

Düşselsöyleni benim için şudur: her gün aynı yokuşa, aynı kayaya, aynı sorulara dönmek ve her dönüşte o yokuşu biraz daha başka hayal etmek. Kitap okumak, film izlemek, yazmak hep bu inişin parçası. Taş yuvarlandı, ben aşağı yürüyorum. Bu yürüyüşte gördüklerimi buraya not ediyorum.

…tüm gerçekliğiyle var oluşunu direten yer çekiminin düşsel söyleminde bizler kinetik güçlü varlıklar olmayı başardık.Gizem Aynacı, Sağ-ol-sun

— G.A.

ben

Gizem Aynacı